Overzichtslijst historische jeugdromans

Het gaat in alle gevallen om moderne historische jeugdromans. In grote lijnen om boeken die na 1960 geschreven zijn en gericht zijn op kinderen van ongeveer 10 tot 14 jaar. Dus de Negerhut van oom Tom zal je hier niet tegenkomen, evenmin als Gullivers reizen, Dik Trom of de Scheepsjongens van Bontekoe. Ook geen verhalenbundels zoals Van rendierjager tot Roofridder of Honderd Eeuwen zal je hier aantreffen. Om dezelfde reden blijven ook boekjes voor moeilijk lezende kinderen zoals in de Zoeklicht serie van uitgeverij Zwijssen buiten beschouwing.

De afbakening houdt ook in dat het historische karakter duidelijk herkenbaar moet zijn. Er zijn veel boeken die welliswaar in het verleden spelen, maar waarbij het historisch kader slechts dient als decor voor een sprookjesachtige vertelling. Zoals in De kinderen van Joesoepof van Simone Schell, of De koning van Katoren van Jan Terlouw... Prachtige boeken, maar ze vallen buiten het kader van deze selectie.

De boeken op deze lijst werden door de studenten stuk voor stuk beoordeeld als mooi, spannend, boeiend, etc. Toch zal ook hier gelden: smaken verschillen. Wat de één een gevoelig en subtiel boek vindt, wordt misschien door een ander als traag en saai ervaren. Proef daarom altijd even van een boek door te bladeren en wat fragmenten te lezen, voordat je besluit er echt aan te beginnen. In dat geval zijn een paar heerlijke uren van leesgenot gegarandeerd, waarin je de mooiste tijdreizen kan maken.

De boeken op deze lijst vind je in de jeugdafdeling van de openbare bibliotheek ingedeeld als B of C boeken.

De lijst is uitgewerkt in de volgende rubrieken:

Oudheid

Dromen zijn toch bedrog / Yvonne Brill
Een romantisch tijdreisverhaal. Bij een bezoek aan een hiërogliefenspecialist komt Michaela terecht in een tijdgat. Ze is ineens het tempelslavinnetje Raja, maar komt bij het hof van de farao terecht, waar ze opklimt tot voorleester van Toetanchamons vrouw. Als de farao sterft moet Raja volgens de traditie mee het graf in. Op dat moment komt ze bij en is ze weer gewoon Michaela. Was het een droom, of was Michaela vroeger echt Raja de slavin?

Het gouden oog / Hans Hagen
Het verhaal speelt zich af in het Midden- Oosten, 2400 jaar voor Christus. De tijd van het de Babyloniërs en het Mesopotamische Rijk, waar het eerste (spijker)schrift vandaan komt. Het twaalfjarige jongetje Yarim raakt gewond als hij een leeuw doodt. Dat maakt hem voor de rest van zijn leven invalide; hij wordt door zijn vader als slaaf verkocht, maar hij weet zich toch goed te redden: hij wordt verhalenverteller. Op de achtergrond laat Hans Hagen zien hoe oude mythen ingebed liggen in het dagelijkse leven van toen. Met een informatieve inleiding en nawoord, want de schrijver heeft een gedegen studie gemaakt van zijn onderwerp. Het boek werd indertijd bekroond met een Zilveren Griffel.

De weg van de wind / Hans Hagen
Yarim is inmiddels dertien jaar oud, heeft zijn vrijheid teruggekregen, en gaat in de leer bij de oude verteller Nanshe. Samen gaan ze op handelsreis voor koningin Ku Bau om materiaal voor de bouw van haar graf te halen. Eeuwenoude godenverhalen worden opnieuw tot leven gewekt met veel details, kleurrijke beschrijvingen en spannende intriges. Voor de liefhebbers van dit genre; valt buiten de gebruikelijke geschiedenisstof voor de basisschool. Het boek kreeg van de kinderjury in ieder geval een Vlag en Wimpel.

Het water kust / Hans Hagen
Het volgende deel in de reeks van Hans Hagen over het jongetje Yarim. En intrige om koning Azi, de witte koning, van zijn troon te stoten. Yarim heeft te laat door wat er gaande is om zijn vriend Azi tijdig te waarschuwen. Bovendien schrijven de wetten en tradities voor dat alleen de goden mogen beslissen of Azi aan mag blijven. Veel historische zijsprongen naar geschriften waar Hans Hagen zich op heeft gebaseerd; er zit een gedegen studie over de geschiedenis van het Midden-Oosten achter deze Yarim-reeks, en vooral in dit laatste deel komt dat soms erg nadrukkelijk naar voren.

De omweg naar de keizer / Rosemary Sutcliff
Het verhaal speelt in Schotland aan het einde van de vierde eeuw. De jonge Romeinse officier Alexois wordt vanwege een grove fout verbannen naar een uithoek van het Romeinse rijk, de grens tussen het door de Romeinen bezette Engeland en het gebied van de vrije Schotten. Hij moet daar leiding geven aan de ruige inheemse soldaten met hun eigen regels, de Grenswolven. Als dan zijn buitenpost wordt aangevallen moet hij opnieuw een moeilijke beslissing nemen. Sutcliff is een schrijfster die haar (historische) zaakjes kent. Details zoals kleding, liederen, godsdienstige rituelen en magie zijn knap verweven in het verhaal; maar daardoor vragen haar boeken ook wel wat leeservaring.

Het brullen van de stier / Tonny Vos-Dahmen von Buchholz
Het verhaal gaat over Asterion, zijn vrouw Sia, hun oudste zoon Costas en zijn zusje Bela, en hun oom Leander. Dit gezin leeft in voorspoed en geluk op het eiland Kaftor (het huidige Kreta) totdat er een tijd komt van aardbevingen en vloedgolven; daarna beginnen de asregens. Ze besluiten weg te trekken naar het eiland Malet (het huidige Malta). Hier begint voor Asterion en zijn gezin een heel nieuw leven. Ze moeten hun Griekse goden 'inruilen' voor de goden van dit eiland en zich aanpassen aan de cultuur die op dit eiland heerst. Uiteraard is dit voor de kinderen het gemakkelijkste. Een verhaal dat goed in deze tijd past over de moeilijkheden tussen de oudere en de jongere generatie bij een migratie.

Caius is een ezel / Henry Winterfeld J
e kunt het boek het beste omschrijven als een detective. Speurwerk van een romeinse schoolklas. Humorisch geschreven; maar geeft tegelijk een goed beeld van het leven in het oude Rome.

Middeleeuwen

Kruistocht in spijkerbroek / Thea Beckman
In 1212 is een grote stoet kinderen op weg naar het Heilige Land. Dolf, een jongen uit onze tijd, komt met behulp van een materie-transmitter terecht bij deze groep verschoppelingen en arme sloebers. Tijdens de moeizame tocht wordt Dolf geconfronteerd met de middeleeuwse manier van leven en denken; soms heeft hij het gevoel in een compleet andere wereld beland te zijn.

De gouden dolk / Thea Beckman
In de hoofdrol ontmoeten we Jiri, de zoon van een Franse smid. Een oude vrouw voorspelt hem dat hij eens de eigenaar zal zijn van de legendarische Gouden Dolk, die nu nog in het bezit is van een gevreesd man in het Midden-Oosten, Nour-ed-Din. Jiri verlaat zijn dorp om aan een kruistocht deel te nemen. Als (goed)gelovig christen acht hij het zijn plicht de heidenen te verdelgen. Tegenhanger is zijn oudere broer die hem vergezelt, gehaaid, nuchter en altijd uit op een voordeeltje. Na grote inspanningen bereiken ze eindelijk het Heilige Land. Jiri komt zelfs tegenover Nour-ed-Din te staan. Maar niet als Christenheld, zoals hij had gedroomd. Hij staat er geboeid als krijgsgevangene, klaar om op de slavenmarkt verkocht te worden. Gelukkig is zijn broer er nog...

De doge-ring van Venetië / Thea Beckman
Het verhaal begint in de winter van het jaar 1397. Thomas is een weesjongen, die door zijn oom in een klooster is 'gedumpt'. Door de abt wordt Thomas, samen met broeder Mathias, op weg gestuurd naar Venetië om een relikwie te kopen. Het boek gaat over geloof en bijgeloof in de middeleeuwen, en over het durven hebben van een eigen mening.

Het wonder van Frieswijck / Thea Beckman
Over de verschrikte reactie van de bevolking van het middeleeuwse Kampen, wanneer die voor het eerst geconfronteerd wordt met een zwarte jongen, de slaaf Danga. Hoofdpersoon Alijt kan het niet verdragen dat een kind net als zij - al heeft het een ander uiterlijk - zo vernederd wordt en gaat daar wat aan doen.

Het geheim van Rotterdam / Thea Beckman
Caspar is een vondeling die opgroeit in het vrome kuipersgezin Blasius. Zijn leven verandert als hij bij chirurgijn Melchior Latijnse lessen krijgt en wordt ingewijd in het geheim van de Alchemisten. Melchior gelooft rotsvast in de mogelijkheid om het magische brouwsel te vinden dat de mensheid van alle ellende zal verlossen. Soms gaat Thea Beckman erg uitvoerig in op de politieke verwikkelingen die de achtergrond van het verhaal vormen. Sla deze uitweidingen over en er resteert een spannend verhaal.

Hasse Simonsdochter / Thea Beckman
Het verhaal speelt in de tijd van de Hanzesteden. Kampen is rond 1480 een wereldstad, maar Hasse, de dochter van een mandenvlechter, vindt het er maar druk en benauwd. Ze trekt er liever op uit om met haar zelfgemaakte pijl en boog in de rietlanden langs de IJsel te zwerven. Omdat Hasse zo anders is dan haar broertjes en zusjes zeggen haar ouders dat ze een 'wisselkind' is: door de elven in de wieg gelegd, verwisseld voor het 'echte' kind. Wanneer Hasse de beruchte Jan van Schaffelaar van het schavot redt door met hem te trouwen, verwerft ze zich een plaats als boogschutter in zijn huurlingenleger dat de Veluwe onveilig maakt.

Geef me de ruimte / Thea Beckman
Triomf van de verschroeide aarde / Thea Beckman
Het rad van fortuin / Thea Beckman
Deze drie boeken vormen een trilogie, maar kunnen los van elkaar gelezen worden. Hoofdpersoon is Marije Wartelsdochter. Zij is vijftien als ze Brugge ontvlucht om aan een huwelijk met haar verachte verloofde te ontsnappen. Ze ontmoet een zanger met wie ze door het rumoerige Frankrijk trekt. Daar komt ze terecht in de Honderdjarige Oorlog tussen Engeland en Frankrijk. Achtergrond van het verhaal vormt de opkomst van stedelingen en boeren tegenover de onderdrukking door de edelen. Op hun manier vechten Marije en haar vrienden ook tegen de verdrukking, vóór een nieuw, vrij leven. Drie boeken die tot het wat 'zwaardere' werk van Thea Beckman gerekend kunnen worden met veel aandacht voor politieke en militaire verwikkelingen.

Pestkinderen / André Boesberg
In Europa heerst de pest. In 1348 bereikt deze dodelijke ziekte ook het Italiaanse Orvieto, de woonplaats van het jongetje Piedro. De mensen gaan op zoek naar een zondebok, en die vinden zij in de joden. Ook de katten worden geassocieerd met kwade krachten (heksen!) en krijgen dus de schuld. Hiermee wordt juist de belangrijkste bestrijder van de rat - overbrenger van de pest bij uitstek - vervolgd.

De troubadour van Carcassonne / Nanne Bosma
De twaalfjarige Albert Hillema reist in de jaren 1243 en 1244 door Frankrijk. Na deze spannende en gevaarlijke tocht keert hij terug naar Friesland, zijn geboorteland.

De held van Monsegur / Nanne Bosma
Over de vervolging van de ketterse beweging van de Katheren. Het verhaal speelt in het zuiden van Frankrijk. Ramon onderneemt in 1236 een gevaarlijke tocht om hun heilige boek in veiligheid te brengen. Een goed gedocumenteerd verhaal, zoals we dat van Nanne Bosma gewend zijn.

Verraad in Dorestad / Nanne Bosma
Het verhaal speelt in de achtste eeuw. Het zijn onzekere tijden. Hoofdpersoon Karl wordt verdreven uit zijn geboortestreek in Saksenland en komt uiteindelijk in Spanje als slaaf terecht bij de Moren. Omdat hij een goed gevoel heeft voor talen komt hij als tolk te werken voor een heel bijzondere meester, de geleerde Habib. Karl probeert begrip en verdraagzaamheid te kweken tussen mensen met verschillende godsdiensten, en dat geeft het boek een actuele betekenis.

Drie miljoen passen / Jo Briels
Bij een brand in een middeleeuwse stad komen de ouders van Tina Dewit jammerlijk om. Tina wordt door de schout aansprakelijk gesteld voor de ramp. Dat betekent de doodstraf. Maar er is een alternatief, en dat is een bedevaartstocht naar het graf van St. Jacob. Dat lijkt makkelijker dan het was. Het wordt een tocht van drie miljoen passen vol bedreigingen en overvallen, maar gelukkig ook vol vriendschap en menselijkheid.

Koning Arthur / Jaap ter Haar
De zoektocht van Arthur en zijn ridders naar de Graal. De Graal staat voor de opperste wijsheid en de zin van het leven. De ridders van de Ronde Tafel materialiseerden dit in een zilveren schaal die gebruikt zou zijn om het bloed van Christus in op te vangen. Niemand weet of Koning Arthur echt bestaan heeft. Als het waar is leefde hij waarschijnlijk in de zesde eeuw na Christus in Wales. Door de gebeurtenissen in het boek kan je je goed inleven in de geest van die tijd.. De schrijver laat op overtuigende wijze zien hoe ruw de bevolking was. Daartegenover staan de ridder-idealen die Arthur wil invoeren. Soms is de schrijfstijl van Jaap ter Haar wat moraliserend; maar tegelijk van een grote bevlogenheid.

Pest / Henk van Kerkwijk
Italië wordt in de veertiende eeuw geteisterd door de pest. Allesandro Baldini heeft als klein jongetje een pestepidemie overleefd. Een van de lidtekens van de pestbuilen wordt door de bevolking van Genua aangezien voor een derde tepel: een kenmerk van de duivel. Ze noemen hem een duivelskind en stellen hem verantwoordelijk als er een nieuwe pestepidemie in de stad uitbreekt. Als ook zijn pleegouders aan de ziekte sterven is er niemand meer die hem kan verdedigen. De enige die kan getuigen dat hij een gewoon mensenkind is is de bisschop. Maar die is vertrokken naar Avignon. Pest is een spannend verhaal met als hoofdthema de domheid van vooroordelen.

Zwarte paarden voor de koning / Anne McCaffrey
Engeland in de vijfde eeuw. Op het schip van zijn oom wordt de jongen Galwyn als een slaaf behandeld. Een bijzondere passagier trekt tijdens een woelige overtocht zijn aandacht. Het is Comes Artos, de latere koning Arthur, die op weg is naar het zuiden om sterke paarden te kopen voor zijn strijd tegen de Saksen. Het lukt Galwyn om aan zijn oom te ontsnappen en in Arthurs gevolg mee te reizen als tolk.

Verdwaald in de tijd / Ton van Reen
Maarten Inderhees is een scholier van elf jaar. Hij heeft voor school een opstel geschreven en vraagt schrijver Ton van Reen of die het uit wil geven. Zo is dit boek ontstaan. Het gaat over Wouter die mag meehelpen bij archeologische opgravingen naar een oud kasteel bij Vlodrop. Plotseling wordt het erg mistig. Als de mist optrekt staat hij voor een grote burcht omgeven door een gracht. Een duidelijk geval van een tijdgat!

Een Viking doet alles verkeerd / Jeremy Strong
Voor de afwisseling een boek voor de middenbouw. Sigurd de Viking is vanuit de 10e eeuw in onze tijd beland en loopt bij zijn werk in Vikinghotel Flotby tegen allerlei problemen aan. De Vikingen hadden geen paspoort, gaven hele andere feesten en spraken een andere taal; en hun eetgewoonten waren in onze ogen nogal onbeschaafd. Luchtig en komisch geschreven, maar tegelijk laat de schrijver zien hoe waarden en normen in de loop van de tijd kunnen veranderen.

De valk, het meisje en de graaf / Wim de Weert
Beatrijs, een eenvoudige rietsnijdster, woont in Het Sticht, een klein dorpje aan de Vecht in de buurt van Breukelen. Beatrijs heeft een onmogelijke wens; dat is een jachtvogel. Maar in de middeleeuwen is zoiets voorbehouden aan graven en gravinnen. Een spannend boek, gebaseerd op historische feiten rond graaf Floris V. Je maakt kennis met belangrijke historische figuren, maar ook met de gewone mensen uit die tijd.

Onder kunstenmakers / Arnulf Zitelmann
De herdersjongen Martis redt het zigeunermeisje Linori uit het moeras. Hij brengt haar onder bij Babelin, een vrouw die verdacht wordt van hekserij. Als Babelin tot de brandstapel wordt veroordeeld, moeten Martis en Linori vluchten. Ze sluiten zich aan bij een gezelschap reizende kunstenmakers.

Zestiende en zeventiende eeuw

Stad in de storm / Thea Beckman
Het verhaal begint op de Heksenwaag in Oudewater, in 1672, en eindigt met de verwoesting van Utrecht, twee jaar later. Hans, een drukkerszoon, beleeft gevaarlijke jaren als de Fransen de stad veroveren. Er komt steeds meer verzet tegen de onderdrukking en uitbuiting door de bezetters. Hans en zijn vader drukken 's nachts in het geheim pamfletten met nieuws dat de belegerde stad is binnengesmokkeld om zo het moreel van de bevolking hoog te houden.

De stomme van Kampen / Thea Beckman
Hendrick Avercamp is de oudste zoon van apothekersgezin en is doof. In de zestiende eeuw betekent dat dat je nauwelijks een toekomst hebt in de maatschappij. Maar zijn moeder legt zich hier niet bij neer en leert hem, met een zelfbedachte methode en veel geduld, schrijven en lezen. Als hij elf jaar wordt moet een een vak gaan leren, maar niemand wil een dove jongen in dienst nemen. Uiteindelijk kan hij in dienst bij een kunstschilder, die Kladde heet. Zo leert hij veel over het schildersvak. Hij ontwikkelt zich uiteindelijk tot een bekend schilder, wiens winterlandschappen nu in musea over de hele wereld hangen.

De val van de Vredeborch / Thea Beckman
Het is 1548. Jan Jacobs van Leemputte is twintig jaar oud en brouwersknecht in Antwerpen. Hij wordt verbannen uit zijn geboortestad, omdat men hem verdenkt van ketterij. In de buurt van Utrecht ontmoet Jan Jacobs een meisje, Catharina Berges van Voorne. Hij trouwt met Catharina en wordt eigenaar van een brouwerij. Het gaat de van de Leemputtes voor de wind. Maar dan wordt het 1566. Beeldenstorm, inquisitie, Spaanse overheersing. Ook aan Utrecht gaat dit alles niet voorbij... Bij het VVV in Utrecht is een stadswandeling verkrijgbaar gebaseerd op dit boek.

Teruggaan kan niet meer / Greet Beukenkamp
Een omgekeerd tijdreisverhaal. De twintigjarige Godart van Wissen wordt vanuit het Wijk bij Duurstede van 1566 naar deze tijd getransporteerd. Gekleed in de kleren van de 16e eeuw staat hij in het moderne Wijk. In eerste instantie kan Godart niet geloven dat hij echt in een andere tijd is terchtgekomen. Hij denkt dat er een komplot tegen hem wordt gesmeed. De kale kaart / Ben Borgert Tijdens de Tachtigjarige Oorlog vaart schipper Petrus Bot naar Polen, dwars door alle blokkades heen. In Polen krijgt hij een interessante kaart in handen, waarop de weg naar Azië is aangegeven via een nog onbekende route, de zogenaamde Noord-Oost passage. In een storm begint de lading te schuiven. Dat is een gevaarlijk goedje: zwavel, salpeter en houtskool. En het lijkt of er ook nog sprake is van hekserij aan boord. Een verhaal met nogal realistische beschrijvingen van het ruwe bestaan aan boord, en daarom misschien minder geschikt voor ál te jeugdige lezers.

Zwanen op de Theems / Nanne Bosma
Neeltje Nooten is dertien jaar; ze werkt als dienstmeisje in het deftige gezin Van Swaenswijck. Haar vader is in 1687 voor de Engelse kust verdwenen. Men neemt aan dat hij verdronken is, maar Neeltje gelooft dat haar vader nog leeft. En zij is vastbesloten om hem te vinden. Verkleed als jongen neemt ze dienst bij de vloot van Willem III om tegen de Engelsen te vechten. Samen met haar broer maakt ze de barre tocht naar Londen mee om haar vader op te sporen.

Peter, de tsaar van Kattenburg / Arend van Dam
Het is 1697. De keizer van Rusland, de nieuwe tsaar Peter, reist in het geheim naar Nederland. Eerst naar Zaandan, en daarna belandt hij op een scheepswerf in Amsterdam om als gewone timmerman van de Hollanders te leren hoe je schepen moet bouwen. Willem, de elfjarige krullenjongen van de werf, wordt als hulpje aan de tsaar toegewezen...

Gebakken rat met beukenblad / Bies van Ede
De Alkmaarse jongen Adriaan is op zoek naar zijn verdwenen vader. Daarbij komt hij vast te zitten in Haarlem wanneer de stad in 1572 door de Spanjaarden wordt omsingeld. In deze benarde situatie leert hij de minder mooie kanten van zijn medemensen kennen. Ook ontdekt hij hoe zijn vader in het leger van de Spaanse vijand is terechtgekomen. Een eigentijds genuanceerd beeld van de 80 jarige oorlog.

Een aanval op de prins / Henk van Kerkwijk
Dit boek is een vernieuwde versie van 'De ontvoering uit de Swaen' van dezelfde schrijver. Een spannende achtervolging in de ijskoude winter van het jaar 1690. Prins Willem van Oranje is aan de macht en twee kinderen ontdekken een complot dat beraamd is door de generaals van Lodewijk de Veertiende. Helemaal in de traditie van de klassieke historische jeugdroman, dus spannend en leerzaam tegelijk.

Losprijs / Ries Moonen
De moeder van Ellert is gestorven aan de pest; zijn vader wordt vermist. Maar het leven in het weeshuis is hard en streng. Ellert vlucht met zijn broertje om op zoek te gaan naar familieleden die in de omgeving van Naarden moeten wonen. Hij vindt zijn grootvader, en leert nieuwe vrienden kennen. Maar ook de ruwe kanten van het leven: dronkenschap en messentrekkerij. Door een toevallige ontmoeting komt Ellert te weten waar zijn vader is. Hij zit gevangen en er is een hoge losprijs nodig om hem vrij te krijgen.

Tuimelende tijd / Johanna Prins
De grootvader van Joris moet naar een verzorgingshuis. Maar Grootvader heeft helemaal geen zin. Joris vraagt zich af hoe dat vroeger ging, als oude mensen hulpbehoevend werden. Hij ontmoet een nogal vreemd meisje, Lika, en met haar belandt hij in de 17e eeuw. Daar ontdekken ze veel over het leven van oudere mensen, maar ze beleven ook allerlei avonturen. Ze helpen een dief die achtervolgd wordt, ontdekken een geheim, en voorkomen een grote brand.

Poppies uit de watermolen / Vic Sjouwerman
Over een meisje uit de Zaanstreek rond 1700 Zij wil net als haar grootmoeder vroedvrouw, oftewel 'poppieroeister' worden. Met op de achtergrond het bezoek van de russische Tsaar Peter de Grote aan ons land.

Jan Janse Weltevree / Peter Smit J
an Janse Weltevee hoort bij toeval van de plannen van de ingenieur Leeghwater om het Beemstermeer droog te leggen; dat zou betekenen dat hij geen visser meer kan worden. Het verhaal speelt in de Rijp in 1608/1609. Jan Janse Weltevree heeft echt bestaan. In De Rijp staat een standbeeld van hem.

De sluwaard van Veere / Jacob Starreveld
De Spanjaarden dwingen de vader van Joris om als kaper voor hen te werken. Wanneer zijn schip, vol buitgemaakt goud, vastloopt op het strand bij Goedereede, bedenkt hij een slim plan om het geld te behouden. Het verhaal speelt in de tijd van Maarten Harpertszoon Tromp en de zeeslagen met de Spaanse Armada, en geeft een goed beeld van het leven in ons land in de 17e eeuw.

Heksen

Heksenjacht / Leif Esper Andersen
Kasper is vijftien als zijn moeder wordt opgepakt. Ze had verstand van kruiden en heel wat zieken waren door haar hulp genezen. Maar een klein meisje was gestorven; ze had tering, en daar was 'geen kruid tegen gewassen'. Nu was het voor de dorpelingen duidelijk dat de vrouw een heks was. Kasper moet lijdelijk toezien hoe ze gemarteld wordt, en op de brandstapel terecht komt. Kasper vlucht, en komt terecht bij Hans. Ook hij maakt mensen beter met behulp van kruiden. Hij vangt Kasper op en neemt hem in de leer. Over de strijd tegen domheid en bijgeloof.

De heksenkring / Ingeborg Bayer
Hieronymus, een 16 jarige jongen, woont bij zijn tante en oom in Straatsburg in 1634. Zijn moeder werd beschuldigd van hekserij, en ook zijn zuster is daarom verbrand.

Heksenkind / Monica Furlong
Omdat Leana wees is geworden neemt Juniper haar in huis om haar op te voeden. De kinderen in het dorp denken dat Juniper een heks is. Ze leert Leana de huishouding te organiseren, met kruiden te werken, en ze leert haar lezen en schrijven in het latijn. Ze vliegt met behulp van vliegzalf, en ze maakt een ritueel mee in een stenen cirkel. Het sfeervolle boek gaat vooral in op de botsing tussen de voorchristelijke natuurgodsdienst en het christendom. Speelt in Wales rond het jaar 800. Valt daarmee buiten het kader van de 'traditionele' heksenverhalen.

Mijn moeder was een rode vlam / Frank Herzen
Het verhaal speelt in 1325, op Kilkenny in Ierland. William woont met zijn moeder Alice en zus Basilia in een herberg. Williams moeder wordt beschuldigd van hekserij en ketterij, en komt op 'de lijst' van de bisschop te staan. Ze is vier keer getrouwd geweest, en al haar vier echtgenoten zijn ziek gestorven. Omdat ze veel mensen met haar kruiden geneest wordt ze ervan beschuldigd haar mannen te hebben vergiftigd om zich te verrijken. Alice eindigt haar leven in de vlammen op de brandstapel. Gebaseerd op een echt gebeurde geschiedenis.

Zwarte Anna is een heks / Jetty Krever
Mario woont in een dorpje met zijn moeder Anna Maria en zijn zusje Zia. De mensen van het dorp hebben allemaal honger, ze weten niet waardoor de oogst mislukt is. Anna ziet er anders uit dan de rest en er komen allemaal verhalen op tafel waardoor 'zwarte Anna' steeds meer op een heks gaat lijken. Het duivelskind / Kolet Jansen Het waar gebeurde verhaal van de veertienjarige Anneken Faes Brosis uit Nijlen, die in 1589 werd gearresteerd op beschuldiging van hekserij. Een aangrijpend en goed gedocumenteerd boek over angst en afgunst, wreedheid en bijgeloof, hebzucht en honger. Maar ook over liefhebben en over leven.

Vlucht voor het vuur / Ton van Reen
Het eerste deel van de trilogie 'Heksen, ketters, oorlog' over het leven in de geweldadige zestiende eeuw. Hilde is twaalf jaar als ze op een dag hoort dat haar moeder van hekserij wordt beschuldigd. Een beschuldiging van hekserij betekent gewoonlijk een geweldadige dood op de brandstapel. Vluchten voor de onredelijke woede van het volk en de kortzichtigheid van de schout is het enige wat erop zit. Het gezin valt uit elkaar maar vindt tenslotte een veilig onderkomen bij de abdis van het klooster van Thorn.

Mijn moeder is geen heks / Olov Svedelid
Het verhaal gaat over een jongen, Anders, en zijn moeder die ervan wordt beschuldigd een heks te zijn. Het speelt zich af in Aggunda, in het Zweden van de zeventiende eeuw. Makkelijk te lezen, heldere opbouw en eenvoudig taalgebruik. De amulet / Simone van der Vlugt Het verhaal begint in het jaar 1630. Het vertelt van het meisje Nina dat moet vluchten als ze beschuldigd wordt van hekserij. Verkleed als jongen zwerft ze rond door het 17e eeuwse Beieren. Haar gave van helderziendheid helpt haar gelukkig door veel gevaren heen.

Ontdekkingsreizen / VOC

De horizonjagers / Wim Daems
Manuel gaat mee met het schip van Columbus. De bemanning wordt onderweg steeds benauwder dat het schip van de aarde af zal vallen, en de situatie wordt voor Columbus heel gespannen. Als ze eindelijk land zien denkt Columbus dat het Indië is, maar in werkelijkheid is het Amerika. De Indianen worden beestachtig behandeld; de Spanjaarden willen hen gebruiken om aan goud te komen. Manuel neemt het voor hen op. Hij wordt verliefd op een Indiaans meisje en blijft achter als Columbus met zijn schip naar huis vaart.

De ondergang van de Batavia / Johan Diepstraten
De 13 jarige Friso uit Texel wordt met list en bedrog aangemonsterd op de Batavia, de nieuwste aanwinst van de VOC. Het schip staat op het punt om naar de Oost te vertrekken. Friso heeft geluk, hij wordt koksmaatje; dat bespaart hem de ruwe matrozenpesterijen. Juist als hij een samenzwering tot muiterij heeft ontdekt, loopt het schip op de klippen ten westen van Australië. Gebaseerd op het waar gebeurde verhaal van de eens zo trotse Oostindiëvaarder. Het prachtige schip de Batavia is nagebouwd op een scheepswerf bij Lelystad en is daar te bekijken.

Bevroren tijd / Lieneke Dijkzeul
De overwintering op Nova Zembla door de ogen van Laurens Willemsz, een van de jongste maten op het schip van Barents en van Heemskerck. Het boek krijgt diepgang doordat de overwinteraars geen helden zijn, maar gewone mensen, met al hun eigenaardigheden en zwakheden.

De reis van de Zwarte Draeck / Frank Herzen
Het verhaal volgt de zestienjarige Benjamin Janszoon van Capelle. Hij monstert aan op een VOC schip, De Zwarte Draeck. Het leven aan boord is hard, ruw en ongezond. De jonge Benjamin wordt geconfronteerd met honger, ziekte, eenzaamheid, verdriet, corruptie en misdaad. Het schip, met 208 man aan boord, zal nooit aankomen in Indië, maar loopt te pletter op een rif ten westen van Australië. Iets ruiger beschreven dan in de versie van Johan Hoogstraten. Voor gevoelige zielen kunnen de realistische beschrijvingen van de straffen aan boord wat teveel worden. Gebaseerd op het echte dagboek van Benjamin Janszoon van Capelle, die in de 17e eeuw met een VOC schip naar de Oost voer.

Duivel van de zee / Frank Herzen
Fabian is van huis weggelopen en schooit zijn eten bij elkaar in de haven van Plymuyden. Op een dag moet hij een pakje bezorgen voor de kwartiermeester van een schip dat klaar ligt om uit te varen. Dan voelt hij een knerpende pijn in zijn hoofd en raakt bewusteloos. Als hij bijkomt zit hij ergens op zee. Zo begint Fabians leven op het schip van de gevreesde kapitein Henry Morgan. Hij is er op uit het goud en zilver te roven van de Spaanse schepen die uit Zuid Amerika terugkeren.

Het behouden huis : de overwintering op Nova Zembla / A.D. Hildebrand (bewerking 1990 door Suzanne Braam)
Het boek verhaalt over de barre reis van van Barents en van Heemskerck die via de Poolzee de weg naar Indië proberen te vinden. Gebaseerd op het originele scheepsjournaal. Mooi geromantiseerd. Dit is een gemoderniseerde versie van het oorspronkelijke verhaal van Hildebrand uit 1946.

Oranda, een Hollandse jongen in Japan / Job Joustra
Een aflevering uit de Molenaer-reeks van Job Joustra, waarin de belevenissen van de familie Molenaer in de loop van de eeuwen beschreven worden. Het verhaal speelt omstreeks 1785. Japan is al ruim 150 jaar afgesloten van de buitenwereld. Alleen Chinezen en Hollanders is het onder zeer beperkende voorwaarden toegestaan om handel te drijven via het kunstmatige eilandje Desjima in de baai van Nagasaki. Wijnand Molenaer is net wees geworden. Als hulpje van de chirurgijn Quaadgras vertrekt hij naar Desjima in dienst van de VOC. Aangekomen in Japan wordt Wijnand uitverkoren om mee te gaan naar de stad Yedo om namens de VOC zijn opwachting te maken bij de Sjogoen. Hij raakt bevriend met de zoon van de Japanse oppertolk. Die vriendschap zal hij hard nodig hebben tijdens deze reis vol avonturen.

Komplot op volle zee / Henk van Kerkwijk
Het avontuur van de zoon van een rijke Amsterdamse reder en de scheepsjongen Derck, die op hun reis naar Afrika een komplot van muitende zeelui weten te verijdelen en ook nog, ver van huis, een in Amsterdam gepleegd misdrijf oplossen.

Bloedgeld / Simone van der Vlugt
Reinout van Veghel zit al twee jaar in het rasphuis als hij in 1653 bij regent Bensbroeck wordt geroepen. Deze biedt hem een kans om het rasphuis te verlaten. Hij moet dan aanmonsteren op een koopvaardijschip van de VOC dat naar Java gaat vertrekken. Het leven aan boord blijkt niet zo fraai als Bensbroeck het had voorgesteld. Als vers water en voedsel opraken komt de bemanning in opstand..

Het vriendje van de admiraal / Hans Werner
Tonto is een jongen van 12 jaar die niet kan praten; zijn tong zit vast. Martin Alonzo is de kapitein van de Pinta, één van de drie zeilschepen die meevaren op Columbus' eerste ontdekkingsreis. Martin Alonzo heeft snode plannen, en zo begint voor Tonto een spannend avontuur... Gebaseerd op het autentieke dagboek van Columbus.

Slavenhandel

Vrijgevochten / Thea Beckman
Over een Zeeuwse jongen die begin achttiende eeuw gaat varen met een schip dat wordt gekaapt, waarna hij in Tunis als slaaf wordt verkocht.

Marijn en de lorrendraaiers / Miep Diekmann
De zestienjarige Marijn de By werkt in de 17e eeuw als slavenarts voor de West Indische Compagnie in het Caribisch gebied. In die tijd werd de slavernij door iedereen geoorloofd geacht en goedgepraat. Maar Marijn en zijn zusje Oeba denken daar anders over. Marijn doet wat hij kan om de situatie van de slaven te verbeteren. De gebeurtenissen in het boek berusten op historische feiten die de schrijfster heeft geput uit scheepsjournalen, brieven van slavenartsen, zeelieden en ontdekkingsreizigers.

Duivelstoejager op een slavenschip / Paula Fox
Jessie Bolier is 13 jaar als hij in New Orleans van de straat wordt opgepikt om fluit te spelen op een schip waarmee slaven worden gehaald uit West Afrika. Rond 1840 is deze slavenhandel al illegaal. De gruwelen van de slavernij, de schipbreuk, het noodweer en tenslotte de redding van de jongen Jesse zijn indringend beschreven. Duidelijk wordt ook hoe de slavenhandel ontwortelend werkte. De zwarten werden niet alleen van hun vrijheid beroofd, maar ook van hun eigen cultuur.

Het geluid van de drums / Frank Herzen
Vervolg op 'Duivel van de zee'. Fabian is eigenaar van een suikerrietplantage op Jamaïca; hij behandelt zijn slaven als medemensen. Maar op de plantage werkt een opzichter Baruch; hij ranselt de slaven bij het minste of geringste af. De slaaf Loemoemba pikt dit niet, hij slaat Baruch in elkaar. Omdat hij weet wat dit betekent, vlucht hij de jungle in naar de 'Marrons'. Piers, de zoon van Fabian gaat naar hem op zoek...

Slaaf in Barbarije / Job Joustra
Daniël, zoon van een rijke Hollandse koopman, wordt opgesloten in het cachot wanneer hij zich misdragen heeft bij het luilakvieren. Voor straf wordt hij als scheepsmaatje naar zee gestuurd. Zijn vader denkt dat de ervaring van het harde matrozenbestaan hem wel een lesje zal leren. Maar als hij ook maar een vermoeden had gehad van wat zijn zoon te wachten staat had hij zich waarschijnlijk wel twee keer bedacht.

Achttiende eeuw

Saartje Tadema / Thea Beckman
1712. Saartje Tadema is zeven als haar moeder sterft. Nu is ze wees, want haar vader was al eerder door een ongeluk om het leven gekomen. Samen met haar broer komt ze terecht in het Burgerweeshuis aan de Kalverstraat. Keer op keer wordt Saartje verteld dat weeskinderen vooral dankbaar en gehoorzaam moeten zijn, maar dat zijn niet bepaald Saartjes sterke kanten; men vindt haar een trots en hoogmoedig kind. Ze worstelt zich door een aantal moeilijke jaren heen en weet uiteindelijk een baantje als dienstmeisje te versieren in de 'Herberg op het IJ' . Uiteindelijk wordt ze ten huwelijk gevraagd door schipper Auke Jorritsma. Een goed beeld van de strenge discipline in een weeshuis en de houding die men had tegenover (arme) kinderen.

Een lied voor de vrijheid / Nanna Bosma
De eerste helft van het verhaal neemt ons mee naar het Amsterdam van 1748; daar is sprake van een volksoproer tegen de rijke burgers die de touwtjes in handen hebben. Hoofdpersoon is Daniël, de zoon van een rijke fabrikant. In het tweede deel van het boek komt Daniël terecht in Algiers, waar hij als slaaf wordt verkocht. Vooral deze tweede helft van het verhaal is vlot en boeiend geschreven. Ook in dit boek maakt de schrijver duidelijk dat hij zijn historische achtergronden terdege heeft bestudeerd.

De grote reis van Margje Blauw / Nanne Bosma
Het verhaal van de 12 jarige Margje Blauw speelt zich af aan het einde van de achtiende eeuw, de tijd van de Franse Revolutie. In ons land staan de Patriotten en de Oranjeklanten elkaar naar het leven. Als prinses Wilhelmina van Pruissen in Goejanverwellesluis wordt tegengehouden door de Patriotten begint het verhaal. Margje Blauw is getuige van de aanhouding; zij logeert op dat moment bij haar oom en tante. Als de Oranjeklanten wraak nemen gaat dat met plunderingen en bedreigingen gepaard. De familie Blauw slaat op de vlucht, en een lange tocht naar het revolutionaire Frankrijk begint. Tijdens de reis ontmoet zij Willem, een 16 jarige jongen uit Friesland. Als ze hun ouders kwijtraken beleven ze samen veel avonturen.

Met de stroom mee / Miek Dorrestein
Frans gaat in 1792 als koksmaatje mee op een houttransport over de Rijn. Dat was gevaarlijk werk, want het enorme vlot moet door stroomversnellingen en bochten. Bovendien komen ze middenin een conflict tussen Frankrijk en Duitsland terecht.

Verscholen in de mergelgroeve / Miek Dorrestein
Als in 1794 de Franse legers Maastricht en omgeving veroveren worden alle mannen opgeroepen om de opmars te stuiten. De vrouwen vluchten met de kinderen voor het oorlogsgeweld in de mergelgrotten van de St. Pietersberg. Als Franse wetenschappers dan ook nog op jacht gaan naar een schedel van een prehistorische Mosasaurus die door de vader van een van de kinderen in de mergel is gevonden is de basis gelegd voor een spannend verhaal.

De verdwenen grenadier / Theo Hoogstraaten
Deze roman is het eerste deel van de driedelige serie 'Sansculotten en Spionnen' van Theo Hoogstraaten. Het verhaal speelt tijdens de Franse bezetting. Frans heeft een gloeiende hekel aan al die Franse soldaten, waarvan het wemelt in zijn woonplaats Alkmaar, en ook aan de patriotten, die met de Franse bezetters heulen. Sinds hun komst gaat het steeds slechter met de handel, zodat er voor Mathijs bijna niets meer te verdienen valt Tot overmaat van ramp wordt in zijn ouderlijk huis een Franse soldaat ingekwartierd die zijn eigen zus het hoofd op hol brengt. Gebaseerd op historisch feitenmateriaal: in 1979 werd onder een oude boerderij in Bovenkarspel het lijk van een Franse grenadier gevonden.

Het verraad loert / Theo Hoogstraaten
Deel twee van de serie 'Sansculotten en Spionnen'. Alkmaar ten tijde van de Franse bezetting. Zus Aleida heeft een kind van de vermoorde Fransman. Dat wordt niet geaccepteerd in de gemeenschap. Voor hoerenjong en bastaardzoon wordt het jongetje uitgescholden. Alle handel met Engeland, de vijand van de Fransen, is verboden en voedsel en werk zijn schaars. Mathijs ziet het somber in; zijn pogingen om werk te vinden lopen steeds op niets uit. Gelukkig verdienen zijn zus en moeder nog iets met hun naaihuizen. Mathuijs zint op andere mogelijkheden om geld te verdienen. Smokkelen brengt veel geld op, maar is ook gevaarlijk.

Soldaat van de keizer / Job Joustra
Een aflevering uit de Molenaer-reeks van Job Joustra, waarin de belevenissen van de familie Molenaer in de loop van de eeuwen beschreven worden. Het verhaal begint in 1811 als Nederland deel uitmaakt van het rijk van Napoleon. Christiaan Molenaer, zoon van een Amsterdamse chirurgijn, is een nogal wilde jongen die regelmatig in de problemen komt. Als hij zich weer eens in de nesten gewerkt heeft lijkt het hem het beste om onder te duiken in het Franse leger. Hij maakt de veldtocht naar Moskou mee en ervaart hoe hard het soldatenleven kan zijn.

Het land van de leeuw / Agave Kruijssen
Jan Willem is dertien jaar wanneer hij besluit dat hij echt geen horlogemaker wil worden; het soldatenleven trekt hem meer aan. Samen met zijn vader, zijn vriend Loek, de wasvrouw Marieke en dokter Godefroy trekt hij door Europa in het kielzog van keizer Napoleon. Dan gebeurt er iets wat zijn leven voor altijd zal veranderen: Napoleon trekt ten strijde tegen Rusland en een vreselijke veldtocht vol ontberingen volgt. Gebaseerd op de waar gebeurde belevenissen van Jan Willem van Wetering.

Ontsnapt aan de galg / Ton van Reen
Vurige ruiters / Ton van Reen
De gesel van het zwarte goud / Ton van Reen
Het loon van de duivel / Ton van Reen
De Bokkerijders waren roversbenden die in het midden van de 18e eeuw ontstonden in het tegenwoordige Limburg. De angstige bevolking meende dat de meedogenloze rovers een pact met de duivel hadden gesloten. Ze konden op bokken, zo groot als paarden, door de lucht van overval naar overval vliegen. Ton van Reen schreef vier boeken over de Bokkerijders. Het is een sociale geschiedenis van Limburg geworden over armoede, onderdrukking en misdaad. De Bokkerijders worden in zijn verhalen eerder voorgesteld als een goed georganiseerde groep die tegen de onderdrukking vocht dan als een bende gewetenloze misdadigers. Hoofdpersoon in de verhalen is de boerenzoon Mathijs Stevens, die in de voetsporen treedt van chirurchijn Jozeph Kirchhoffs. Kirchhoffs wijdt Mathijs in in de geheimen van de Bokkerijders. De boeken zijn niet alleen maar spannend, maar je komt ook veel te weten over de mensen in die tijd. En over recht en onrecht, macht en machteloosheid.

Jan Teerkoper / Alet Schouten
Toen zo'n tweehonderd jaar geleden de Franse Revolutie uitbrak, was de regentenzoon Jan Teerkoper pas vier jaar. In 1795 wordt ook zijn geboortestad Enkhuizen door de Franse legers bezet. Jan is dan 10 jaar en hij gaat een verwarrende periode tegemoet. Brengen die Fransen nu onheil of zegen? En waarom loopt de verdeeldheid daarover dwars door zijn familie? Waarom zegt niet iedereen gewoon wat hij denkt; en wat voor spelletje speelt zijn vader? Spannende avonturen met ingekwartierde soldaten, geheime koeriersdiensten en een mysterieuze oom.

Negentiende eeuw

Straatjongen / Berlie Doherty
Gebaseerd op een waargebeurde geschiedenis over het zwerfkind Jim Jarvis. Zijn moeder is te ziek om voor hem en zijn zusjes te zorgen, zodat ze uit hun huis worden gezet. Jim gaat zwerven door het Londen van ruim honderd jaar geleden: langs kaden en over markten, door stegen en tuinen. Soms verdient hij een paar stuivers om eten te kopen, maar vaak moet hij stelen om zijn maag te vullen.

De grote oversteek / Michael Morpurgo
Twee Ierse kinderen trekken in 1850 naar de Verenigde Staten op zoek naar hun vader. Deze heeft al eerder de oversteek gemaakt om te proberen daar een nieuw bestaan op te bouwen.

Voor niks gaat de zon op / Els Pelgrom
Fine, een 11-jarig meisje dat in de vorige eeuw leefde, werkt als dienstmeisje bij rijke mensen. Op een dag wordt ze zo kwaad op haar 'mevrouw' dat ze wegloopt. Samen met de weesjongen Engel gaat ze terug naar haar ouders.

De vrouw met de hondekar / Alet Schouten
Zomer 1861. De jongen Kees ontmoet een vreemde vrouw die rondtrekt met een hondekar, waarin zij herbariums vervoert om te verkopen. De vrouw wordt in het ziekenhuis opgenomen met typhus; Kees zorgt voor haar hond en bezoekt haar regelmatig. Zo komt hij veel over haar leven te weten.

Honderd jaar geleden / Schrijverscollectief
Claartje Watze groeit op in een plaggenhut in de armoedebuurt de Krieke bij Heerenveen. Als tienjarige verzorgt zij het alleen huishouden, want haar moeder is overleden toen zij vijf was. Haar vader werkt in 'de turf' in Drenthe. Claartje gaat naar een oom en tante in Enschede, waar zij met het hele gezin in de textielweverij komt te werken. Na een tijd belandt ze op avontuurlijke wijze bij een Amsterdams scheepstimmermansgezin. Een tijd lang is zij 'bellemeisje' bij een rijke familie op de Keizersgracht. Ze raakt betrokken bij de eerste echte staking in Nederland, die van de scheepstimmerlieden in 1869. Een prachtig boek over de onderkant van de samenleving.

Het ovenmenneke / Hans van Waardenburg
Leike heeft geen ouders meer en komt in een tehuis in Maastricht terecht. Hij wordt verhuurd aan de aardewerkfabriek, hij wordt een 'ovenmenneke'. Over kindertehuizen en kinderarbeid 100 jaar geleden.

Het spoor van de Komeet / Hans Werner
Het is het jaar 1835. De komeet van Halley trekt over Nederland. Willem Tubal heeft de locomotiefloze spoorweg uitgevonden. Aan deze beide feiten dankt hij zijn bijnaam 'de Komeet'. Hij wordt door iedereen uitgelachen. Om aan schuldeisers te ontkomen vlucht de Komeet naar Amerika. Na een tijdje komen zijn vrouw en zeven kinderen hem na met een model van de spoorbaan...

Duinpieper / Caroline Zegerman
Velsen 1865. Honderden arbeiders graven met behulp van scheppen en kruiwagens het Noordzeekanaal. Ze wonen in plaggenhutten. Ook Engel, de Duinpieper, moet zand scheppen. Tegen zijn zin, want hij wil fotograaf worden. Betsy woont met haar ouders en zusje ook in Velsen. Haar vader wordt beschuldigd van brandstichting, maar Betsy gelooft daar niets van. Samen met Engel probeert ze achter de waarheid te komen.

Indianen

Hidden Doe / Hadley Irwin
Hidden Doe is niet zomaar een Indianenmeisje. Ze is een Mesquakie en moet net als haar grootmoeder, Gray Gull, medicijnvrouw worden. Als de Mesquakies van hun land verdreven worden naar een reservaat, wordt Hidden Doe gescheiden van haar grootmoeder. Na een ontmoeting met Bright Eagle besluit ze met hem en andere indianen te vluchten om terug te keren naar hun geboortegrond in Iowa. Daar bouwen ze samen een nieuw leven op.

Maarten en de Mohawks / Job Joustra
Een aflevering uit de Molenaer-reeks van Job Joustra, waarin de belevenissen van de familie Molenaer in de loop van de eeuwen beschreven worden. Maarten Molenaer wordt na een ruzie aan boord van zijn schip voor straf aan land gezet in Noord Amerika. Gelukkig wordt hij opgenomen door een indianenstam, de 'Innu' .Het verhaal geeft een boeiend beeld van het leven van de indianen die het huidige Canada en de Verenigde Staten in de zeventiende eeuw bewoonden.

Toen er nog bizons waren / Käthe Recheis
Het boek is geschreven door een blanke man die bevriend was met Crow-indianen. Het gaat over het leven van een opperhoofd 'Veel-moedige-daden' en een wijze medicijnvrouw 'Mooi-schild'. Je leert veel over de gebruiken en tradities van de indianen, en ook over de overheersing door de blanken. In het boek zijn prachtige platen opgenomen.

Twintigste eeuw

Het dorp van Maarten / Mies Bouhuys
Maartens ouders hebben een oude boerderij in een dorp gekocht; dat lijkt ze veel fijner dan in de stad te wonen. Maarten rijdt elke keer mee, wanneer zijn ouders weer in het nieuwe huis moeten zijn om met de architect te bespreken welke muren nu weer weggebroken moeten worden. Zo ontmoet Maarten Karst, een oude man die in een klein huisje op het erf blijkt te wonen. Ondanks het leeftijdsverschil worden ze vrienden. En zo hoort Maarten vertellen over die andere Maarten die lang geleden een jongen was en op dezelfde boerderij woonde. Heel geschikt om voor te lezen, ook aan kinderen van de middenbouw; met bij ieder hoofdstuk een mooie tekening waarop je ziet hoe het er vroeger uitzag.

Aardappels met lawaaisaus / Miek Dorrestein
Over Corné, de zoon uit een griendwerkersfamilie bij de Biesbosch in de crisisjaren. Corné moet er niet aan denken zijn hele leven in de griend te moeten doorbrengen, net als zijn vader. Maar zoals zijn moeder zegt: 'Wie als dubbeltje geboren wordt, wordt nooit een kwartje'. Op de achtergrond een treffend beeld van het harde daglonersbestaan, en het ruige landschap van de Biesbosch zoals dat bestond vóór de afsluiting van het Haringvliet.

Rinske en de stoomtram / Diet Huber
Veel verhalen over de eerste helft van deze eeuw kunnen nog verteld worden door mensen die het zelf hebben meegemaakt. Diet Huber heeft een gedeelte van haar jeugd beschreven in Rinske en de Stoomtram. Over het leven van een meisje in de crisisjaren: de dreiging van de werkeloosheid, de bezuinigingen, het verhuizen naar een goedkopere woning. Gelukkig heeft Rinske een rijke fantasie.

De draaimolen gaat fluitend beginnen / Claire Hülsenbeck
Judith moet de hele zomervakantie het bed houden. Uit verveling gaat ze in oude dozen vol familiefoto's snuffelen. Zo raakt ze betrokken bij het leven van haar grootmoeder en overgrootmoeder. Via brieven, dagboeken en dromen die misschien geen dromen zijn komt ze van alles te weten. Ze komt uit bij een kermisfluitje van honderd jaar oud. Het verleden blijkt dichterbij dan ze ooit heeft beseft.

Rikkert en de ramp / Bert Jansen
Over een 12 jarige jongen die bij toeval betrokken raakt bij de hulp aan het overstroomde gebied. Veel feiten over de watersnoodramp zijn in het verhaal verwerkt. De straf van Hua / Feng Jicai Het verhaal speelt in China tijdens de Culturele Revolutie. Hua is een kunstschilder. Hij heeft zich ooit negatief uitgelaten over de politiek van Mao. In het verhaal kan je lezen wat de gevolgen zijn van die uitlatingen. Hua wordt na een reeks zware aanklachten naar een werkkamp gestuurd. Op indrukwekkende wijze wordt een beeld gegeven van een stuk geschiedenis waar wij maar weinig van weten. De schrijver heeft deze toestanden zelf meegemaakt, en dat maakt het verhaal bijzonder écht.

Als twee druppels water / Pat Moon
David vindt in de schuur van zijn oma een koffer met foto's. De jongen op de foto's lijkt sprekend op hemzelf. Een goede reden om in de familiegeschiedenis te duiken en een geheim op te lossen. Ook de plaatselijke geschiedenis speelt een rol in het verhaal: er wordt op het kerkhof gespeurd, in de domkerk en bij een fort uit het ijzertijdperk. Het boek biedt mooie aanknopingspunten om in te gaan op de eigen familiegeschiedenis.

Oorlogspaard / Michael Morpurgo
Een paard haalt herinneringen op aan de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog.

De eikelvreters / Els Pelgrom
Een prachtig geschreven sociale roman over het Spanje van ná de burgeroorlog. Een realistisch beeld van maatschappelijk onrecht, uitbuiting en kinderarbeid. Over een jongen, Curro, die opgroeit in Andalusië in de jaren '50. Zijn familie woont, net als zovele armen, in een grotwoning. Het is er vochtig en vaak koud. Op zijn 8e jaar moet Curro van school om te gaan helpen de kost te verdienen voor het kinderrijke gezin.

De stem van het water / Lydia Rood
Het eiland Marken aan het begin van deze eeuw; een besloten gemeenschap van voornamelijk vissers. De hoofdpersonen, een tweelingbroer en zus, maken eerst een grote brand mee en tien jaar later, in 1916, een grote overstroming die opnieuw het dorp verwoest en waarbij hun vader verdrinkt. Ze gaan in de gemeentepolitiek om te strijden voor de afsluiting van de Zuiderzee om hun eiland in de toekomst te behoeden voor nieuwe overstromingen.

Oosterschelde, windkracht 10 / Jan Terlouw
Het boek bestaat uit twee delen. Het eerste deel geeft een spannend en indringend verhaal rond de watersnoodramp die in 1953 het Zuidwesten van Nederland trof. Ongeveer 900 mensen en vele duizenden dieren zijn daarbij verdronken. Het tweede deel sluit aan op de discussie die daarna gevoerd is over de aanleg van de Deltawerken. Het is een pleidooi voor het openhouden van de Oosterschelde.

Weg uit de Peel. / Jacques Vriens
Janneke leeft met haar familie in de Peel aan het eind van de 19e eeuw. Vaak vlucht ze het huis uit vanwege de ruzies. Haar droom is om schooljuffrouw te worden. Maar de tijden zijn erg slecht voor de turfstekers, en haar moeder wil dat ze thuis het huishouden doet. Ze gaat vaak naar haar bosje waar ze de jongen van de stroper ontmoet. Deze is berucht in het dorp. Toch bouwt ze een vriendschap met hem op; samen willen ze loskomen uit deze armoedige streek. Goed tijdsbeeld van armoede en standsverschil.

Tweede Wereldoorlog

Rebecca / Kitty Coster
Over onderduiken tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hoofdpersoon is de 9 jarige Rebecca die met haar ouders aan de Jodenvervolging probeert te ontsnappen. In een eenvoudige stijl geschreven.

Mijn jeugd in Nazi-Duitsland / Elsbeth Emmerich
Een boek waarin een Duitse vrouw vertelt hoe zij en haar familie de oorlogsjaren hebben beleefd. Aan het begin van de oorlog is zij een meisje van vijf jaar; haar familie is niet Hitler-gezind en weigert lid te worden van de partij. Maar dat houdt de oorlog niet buiten de deur; ze maakt de bombardementen op de Duitse steden mee en haar vader sneuvelt aan het front in Rusland. Een documentair opgezet boek met veel foto's en enkele kaarten.

Boris / Jaap ter Haar
Het verhaal van een Russische jongen die tijdens de Tweede Wereldoorlog het Duitse beleg van Leningrad meemaakt. Een voortdurende strijd tegen honger en kou. Toch leert hij in de grootste ellende dat je geen heel volk mag haten om de misdaden van individuen.

Een zoen voor Alida / Corrie Hafkamp
De dertienjarige Geertje wordt gewaarschuwd voor haar omgang met Alida. Alida is immers een 'moffenhoer'. Maar Geertje weet dat de grens tussen goed en fout niet zo simpel is te trekken. Geschreven in korte zinnen en makkelijke woorden. Uit de reeks Zoeklicht plus.

Oorlog zonder vrienden / Evert Hartman
Een ongewoon boek over de Tweede Wereldoorlog. De vader van hoofdpersoon Arnold is lid van de NSB. Eerst vindt Arnold dat zijn vader gelijk heeft, maar later krijgt hij toch twijfels. Vooral als hij ontdekt dat het meisje op wie hij verliefd is, ondergronds werk doet. Op Dolle Dinsdag, als Nederland denkt dat de bevrijding ieder moment kan komen, vluchten de ouders van Arnold voor de komst van de Engelsen en Amerikanen. Arnold besluit niet mee te gaan en blijft alleen achter.

Vijf dagen oorlog / Jan Heerze
In mei 1940 ervaren Joost en zijn zusje Anniek dat oorlog geen spannend avontuur is, maar gruwelijke werkelijkheid. Ze wonen vlakbij de Grebbeberg en krijgen te maken met bombardementen en vluchtende mensen. En met dillemma's als: moet je iemand redden omdat hij een mens is, of laten creperen omdat hij een Duitser is? Een eenvoudig verhaal dat door de emoties en het perspectief vanuit hoofdfiguur Joost goede identificatiemogelijkheden biedt.

Het meisje op de brug / Jan Heerze
Een zesjarig joods meisje dat haar ouders is kwijtgeraakt wordt op een brug achtergelaten. Nienke helpt haar aan onderdak. Een eenvoudig geschreven verhaal over de jodenvervolging tijdens de oorlog, met sfeervolle illustraties van Wil Kroon.

Oorlogskind / Rudolf Herfurtner
De totale chaos in Duitsland aan het einde van de oorlog. Veel kinderen worden naar kinderkampen gestuurd vanwege de bombardementen op de steden. Veel van deze kinderen zagen hun ouders nooit meer terug, anderen pas na jaren.

Tussen twee vuren: mijn oorlog op Texel / Theo Hoogstraten
De Amsterdamse Else verblijft met nog een stel ondervoedde kinderen tijdens de oorlog op Texel om aan te sterken. Maar ook op Texel woedt de oorlog, als de Georgische soldaten in opstand komen tegen hun Duitse leiders. Bloedige gevechten volgen, waar de bewoners midden in komen te zitten. Het boek is wat apart opgezet; de oneven hoofdstukken geven het (emotionele) verhaal door de ogen van Else, maar in de even hoofdstukken neemt de schrijver het zelf over met een objectief verslag. Gebaseerd op historische gebeurtenissen

Een verboden kind / Trude de Jong
Het boek beschrijft de problemen van de kinderen die geboren waren uit de relatie van een Nederlandse vrouw met een Duitse soldaat. De tienjarige Erika Bos is zo'n kind. Na de oorlog begrijpt ze aanvankelijk niet waarom de mensen haar en haar moeder als melaatsen behandelen. Maar stukje bij beetje komt ze achter de waarheid. De benepen sfeer en de felle anti-Duitse gevoelens van de jaren vijftig. Soms is de geschiedenisles wat erg nadrukkelijk aanwezig, maar aan de andere kant ook een sfeervol geschreven boek.

In de schaduw van de rijzende zon / Job Joustra
Gertjan vindt op de zolder van zijn opa papieren die betrekking hebben de belevenissen van zijn familieleden in Nederlands-Indië tijdens de oorlog. Hij wordt nieuwsgierig naar wat er zich in die tijd afspeelde. Maar aanvankelijk is het moeilijk om de verhalen los te krijgen. Vooral zijn vader heeft grote moeite met zijn herinneringen aan wat hij in het Jappenkamp meemaakte.

Hij heette Jan / Irina Korschunov
De ommezwaai van een fervent Nazi aanhangster, die bijna tegen haar wil verliefd wordt op een Poolse dwangarbeider.

Vlucht door het oerwoud / Jos de Man
Het is eind 1944. De elfjarige Leo en de zevenjarige Ingrid zitten met hun moeder in een Japans kamp op Sumatra. Als hun moeder ziek wordt en sterft zijn haar laatste woorden voor Leo: 'zorg goed voor je zusje'. Dan komt de Japanse order dat alle jongens vanaf elf jaar bij de vrouwen weg moeten naar een mannenkamp. Leo is bang dat hij niet meer voor zusje zal kunnen zorgen. Hij besluit te vluchten.

Het huis in Niemandsland / Christine Nöstlinger
Oostenrijk aan het eind van de Tweede Wereldoorlog. Hoofdpersoon Chrisje leeft met haar moeder, zusje en andere mensen - waaronder later haar gedeserteerde vader - in een villa, nadat hun eigen huis door Amerikaanse bombardementen is verwoest. Wanneer er ook Russische soldaten in de drukke villa worden ingekwartierd, stijgt de verwarring bij het gevoelige meisje.

Het eiland in de Vogelstraat / Uri Orlev
Alex, een joodse jongen houdt zich met moed en vindingrijkheid verborgen in de ruïne van een huis. Dat huis staat in een leegstaande wijk van een ghetto in Polen. De bewoners zijn gedeporteerd. Tussen de puinhpopen wacht Alex op zijn vader, die heeft beloofd na een paar dagen terug te komen...

De kinderen van het achtste woud / Els Pelgrom
Het gegeven van het boek is eigenlijk heel triest: een meisje dat met haar vader op een boerderij is terecht gekomen na een hongertocht, en de Joden die zich in het Achtste Woud schuilhouden en toch opgepakt worden. Maar het is toch geen naar boek. Noortje, de hoofdpersoon, heeft het ondanks de ellende namelijk erg naar haar zin op de boerderij. De mensen hier zijn hartelijk en zonder vooroordelen. Ze zorgen goed voor elkaar en proberen geen slaatje te slaan uit andermans ellende.

De schuilplaats / Johanna Reiss
Johanna Reiss heeft dit boek eigenlijk geschreven voor haar twee dochtertjes, om ze te vertellen over de jaren waarin ze zelf met haar zusje ondergedoken heeft gezeten. Dank zij drie moedige mensen in het dorpje Usselo overleven de zusjes de jodenvervolging. Maar dat betekent wel jarenlang binnen blijven, altijd met dezelfde mensen, en voortdurend op je hoede zijn. Het boek van Johanna Reiss wordt daarom wel vergeleken met het dagboek van Anne Frank.

De jongens van St. Petri / Bjarne Reuter
Op 9 april 1940 loopt het Duitse leger Denemarken onder de voet. Het verzet komt maar langzaam op gang, vooral omdat de Duitsers zich niet onvriendelijk voordoen. Maar de maatregelen van de bezetters worden steeds strenger, en de vervolging van de Joden steeds genadelozer. Dan groeit de weerstand. Een van de eerste verzetsgroepen is is die van de St. Petrikerk. Jongens van zeventien, achtien jaar. In eerste instantie willen ze vooral de Duitsers voor gek zetten. Maar allengs wordt het verzetswerk serieuzer.

Oorlogswinter / Jan Terlouw
Een spannend boek over onderduiken en verzet in de Tweede Wereldoorlog. Michiel raakt betrokken bij een overval op een distributiekantoor, en hulp aan een neergehaalde Engelse pilioot. Spannend omdat je niet echt weet wie je wel en niet kan vertrouwen. Verrassend einde.

Als oorlog echt is / Dolf Verroen
In het boek beschrijft Dolf Verroen zijn herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog; de schrijver was toen ongeveer tien jaar oud. Het boek is in een levendige, verhalende stijl geschreven. Over 'goed' en 'fout' in de oorlog, honger, bombardementen, onderduikers, en persoonlijke moed.

Dansen op de brug in Avignon / Ida Vos
Over Rosa en haar zusje Sylvie, hun ouders en mensen die bij ze zijn komen inwonen omdat de Duitsers hun huis hebben gevorderd. Een beeld van een gewoon Joods gezin in de eerste jaren van de oorlog. De situatie wordt steeds moeilijker en Rosa vlucht weg in dromen, bijvoorbeeld over hoe het vóór de oorlog was. In 1942 was de schrijfster zelf een meisje zo oud als Rosa. Het boek is gebaseerd op gebeurtenissen die ze zelf heeft meegemaakt.

Witte zwanen, zwarte zwanen / Ida Vos
Autobiografische verhalen waarin Ida Vos haarscherp aangeeft hoe het voelt om met discriminatie en vooroordelen behandeld te worden. Het verhaal geeft veel informatie - soms wat nadrukkelijk - over het dragen van een gele ster, het inleveren van fietsen, het niet meer naar school mogen voor de joodse kinderen; en ook over joodse gebruiken als sabbathviering en bar-mitswa.

Iedere dag telt / Tatjana Wassiljeva
Tatjana is dertien jaar als de Duitse troepen Rusland binnenvallen. Het duurt niet lang voordat de Duitsers Tatjana's dorp bezetten. In mei 1942 wordt Tatjana opgepakt bij een razzia en met een grote groep anderen in goederenwagons afgevoerd naar Duitsland om te werken in de fabrieken als dwangarbeidster. Tatjana Wassiljeva keerde na het einde van de oorlog terug naar Leningrad, waar ze haar school beëindigde en een opleiding volgde aan de Pedagogische Academie.